گرمه خراسان شمالی | شهری گمشده در لاله های واژگون

شهرستان گرمه خراسان شمالی با لاله های واژگونش معروف است. این شهر با مساحت 2407 در جنوب غربی استان خراسان شمالی واقع شده است. شهرستان مانه و سملقان در شمال، شهرستان گالیکش استان گلستان در شمال غربی، شهرستان میامی در غرب و جنوب و جاجرم در جنوب و شرق این شهرستان قرار دارد. جاذبه های گردشگری گرمه یکی از زیباترین ها در استان خراسان شمالی است که باید دید. دو جاده اصلی استان امروزه دارای موقعیت مواصلاتی استراتژیک می باشد. در شمال غربی روستای دشت مدخل محور باب الرضا (ع) و پیوند دهنده دو استان خراسان شمالی و گلستان و در گوشه جنوب غربی شهرستان، استان سمنان از طریق جاده مهم جدید الاحداث به میامی متصل می شود. اقتصاد این منطقه عمدتا بر مبنای کشاورزی، دامپروری و در دهه های اخیر حمل و نقل و صنایع وابسته است. باتوجه به وضعیت اقلیمی، کشاورزی در بیشتر مناطق شهرستان به شکل کشت آبی است و محصولات عمده زراعی عبارتنداز: گندم، جو، چغندر قند، پنبه، آفتابگردان، زیره و انواع صیفی جات و محصولات باغی. در ادامه با ما در مجله گردشگری همگردی همراه باشید تا جاهای دیدنی شهرستان گرمه را برای شما خوانندگان معرفی کنیم...
شهرستان گرمه

پیشینه شهرستان گرمه در استان خراسان شمالی

شهرستان گرمه خراسان شمالی پیشینه و تاریخ مشترکی با شهرستان جاجرم دارد. در بخش های خوش آب و هوای شمال شهرستان یعنی مناطق دشت و سپید داری تا رباط قره بیل محوطه های باستانی متعددی کاوش شده اند که با اکثر محوطه های اوج دوران شهرنشینی دشت گرگان هم دوره و بالطبع در ارتباط بوده اند. به نظر می رسد با متروکه شدن این کانون های فرهنگی، الگوی زندگی در این منطقه تغییر کرده و به جای زندگی در حاشیه رودخانه ها، اجتماعاتی شکل گرفتند که ادامه همان جوامع فرهنگ هایی متروکه دشت گرگان باشند.
در منابع تاریخی متعلق به اواخر دوران تاریخی و دوران اسلامی از گرمه به "جرمق" یاد شده است.
میراث ماندگار جاده ابریشم و آثار ارزشمندی چون رباط دینارزاری (دشت)، رباط قره بیل از جاهای دیدنی شهرستان گرمه، رباط عشق و آرچه رباط خمبی و نیز قلاع تاریخی مهمی چون قزلر قلعه دشت (سلجوقی)، قلعه باشکوه جلال الدین (خوارزمشاهی)، قلعه خواجه سنگاور از جاذبه های گردشگری گرمه، نارنج قلعه و قلعه منیرآباد (قرون 7 و 8 هجری) نشان دهنده اهمیت و رونق گرمه در دوران میانه اسلامی می باشند.
پیشینه شهرستان گرمه در استان خراسان شمالی

فرهنگ و هنر

شهرستان گرمه با ترکیب فرهنگ و زبانی تاتی و فارسی (به جز روستاهای کرد زبان: رباط قره بیل (بخشی ترک زبان)، چهارچوبه، شورک، قزل حصار علیا و سفلی، برزنه و کرکی) و مردمی سنت گرا و متدین و مذهبی است. هر سه شهر گرمه، ایور و درق دارای مسجد جامع بوده اند که مساجد جامع تاریخی در دو شهر درق و ایور پابرجاست و به همت میراث فرهنگی مرمت و احیا شده اند.
نام تاریخی درق "دره" و در مطلع الشمس ساکنان آن 100 خانوار ذکر شده است. از درق در در متون تاریخی و از جمله در گزارش حافظ ابرو و به صورت "دره" یاد شده است. مطلع الشمس در دوره قاجار نیز از همین نام استفاده کرده است. در سفرنامه ناصر خسرو نیز نام درق ابتدا به صورت دره و سپس درق ذکر شده است. ملاصالح جرمقی از جمله مفاخر شعر و ادب گرمه در دوره قاجار به شمار می آید.
گرمه ای ها دارای آداب و رسوم سنت ها و آیین های متنوع و ماندگاری چون آیین های پرشور سوگواری حسینی در ماه های محرم و صفر (تعزیه خوانی، نمایش تنور خولی، علم گردانی، مراسم بیل گردانی یا تعزیه خوانی قوم بنی اسعد) و تقدیم نذورات، فتیر و حلیم و... می باشند.
شهرستان گرمه خراسان شمالی

جاذبه های گردشگری گرمه

قلعه جلال الدین

قلعه جلال الدین یکی از مشهورترین قلاع نظامی خراسان و از جاهای دیدنی شهرستان گرمه به شمار می آید که در سده های 7-6 هجری ساخته شده است. قلعه جلال الدین در ابتدای شرقی بلوار امام رضا (ع) از شرق و اول شهر گرمه قرار دارد و با مصالح سنگ و ساروج به شکل یک شش ضلعی منظم روی سطح ناهموار و صخره ای تپه ای بلند احداث شده است. موقعیت جغرافیایی قلعه بر سر راه ارتباطی شهرها و مراکز مهم شمال شرق فلات ایران همچون نیشابور، جرجان، مرو و خوارزم اهمیت راهبردی قلعه را دو چندان می کرد.
قلعه جلال الدین از نظر ابعاد معماری در نوع خود کم نظیر است و باروی آن در تراز پایین و تا ارتفاع 5 متری نزدیک به 3 متر ضخامت دارد. روی هم رفته بلندای بارو در ضلع شرقی حدود 15 متر است.
در کف برج ها و راهروهای تراز فوقانی باروی قلعه خمره های بزرگی کار گذاشته شده که در مواقع نیاز آب یا آذوقه را تامین می کرده است. هریک از این خمره ها نزدیک به 150 لیتر حجم دارند و با درنظرگرفتن مجموع 128 خمره موجود در فضاهای مختلف برآورده می شود در این ظروف حدود 19000 لیتر یا 20 تن مایع یا غله ذخیره می شده است. به علاوه چاهی به دهانه حدود 3 متر در گوشه ی غربی حیاط قلعه حفر شده است که شاید دسترسی قلعه نشینان به منبع آب دائمی را فراهم می کرده است. باتوجه به بستر صخره ای قلعه، بی تردید حفر این چاه در دل سنگ از شاهکارهای مهندسی در زمان خود بوده است.
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با هدف احیای قلعه جلال الدین به عنوان موزه از سال 1386 مطالعه و مرمت این بنا را آغاز کرد و در خرداد سال 1390 این بنا با عنوان موزه معرفی شخصیت های "جلال الدین" نام مشهور تاریخ ایران با تاکید بر شخصیت جلال الدین خوارزمشاه و با استفاده از تکنیک های مدرن صدا و نور (سیستم دیجیتال) افتتاح شد. پای تپه قلعه جلال الدین و در گوشه ی جنوب غربی چشمه ای پرآب و با صفا قرار دارد که از جمله جاذبه های ارزشمند طبیعی این مجموعه گردشگری می باشد.
شماره ثبت ملی: 1577
قلعه جلال الدین

آرامگاه باغ مزار

باغ مزار گرمه در مرکز شهر قرار دارد و یکی از آثار منحصر به فرد قرن هفتم هجری است اما معلوم نیست کدام شخصیت مهم در آن مدفون می باشد. بنای تاریخی آرامگاه باغ مزار با مصالح آجر و ملات گچ ساخته شده و در زمان آبادانی در مرکز باغی قرار داشته است. پلان بنا از نوع چهارطاقی گنبددار بوده که از داخل مربع و از خارج هشت ضلعی است. چهار گوشه ی بنا با طاق نماهای تزیینی متشکل از دو بازوی بلند با تاج پیش آمده نما سازی شده که هر بازو یکی از پایه های طاق ایوان را شکل می دهد.
شماره ثبت ملی: 1380
آرامگاه باغ مزار

رباط عشق

رباط یا کاروانسرای عشق یکی از چندین رباط تاریخی و جاذبه های گردشگری گرمه بوده که در دوره ی تیموری بر سر شاهراه ارتباطی گرگان و نیشابور در روستایی به همین نام بنا شده است. آثار و شواهد موجود نشان می دهد که در دوره ی تیموری در این محل کاروانسرای قدیمی تری وجود داشته که قدمت آن به قرون 5-4 هجری می رسید و به دستور میرعلیشیر نوایی، وزیر دربار سلطان حسین بایقرا در کنار آن رباط کنونی ساخته شده است. این کاروانسرا دارای پلان مستطیلی، حیاط مرکزی و صحن چهار ایوانی است که از هر طرف با غرفه های متعدد و اتاق هایی برای استراحت کاروانیان و باراندازها و اصطبل هایی برای نگهداری حیوانات و احشام آن ها احاطه شده است. مصالح اصلی بنا سنگ و ساروج و آجر می باشد و طرح کلی آن تا حد زیادی به رباط قلی شباهت دارد.
شماره ثبت ملی: 11062
رباط عشق

رباط قره بیل

کاروانسرا یا رباط قره بیل یکی دیگر از کاروانسراهای تاریخی و جاهای دیدنی شهرستان گرمه خراسان شمالی است که به احتمال فراوان قدمت بنای اولیه آن به قرون 5-4 هجری می رسد و در متون تاریخی از آن به نام رباط املوتلو یاد شده است. بعدها در دوره ی تیموری و زمانی که شاهراه کهن گرگان – نیشابور برای دسترسی به مشهد احیا می شود، به دستور وزیر با تدبیر دربار تیموری، میر علیشیر نوایی، رباط هایی در طول این مسیر ساخته شده است و یا رباط های قدیمی مرمت می شود. در این فرآیند رباط قره بیل نیز توسعه یافته و با الحاق بخش هایی جدید احیا و مورد استفاده مسافران قرار می گیرد. این کاروانسرا با مصالح سنگ و ساروج، گچ و آجر بنا شده است و پلان چهارگوش با دو حیاط بزرگ و کوچک دارد. در گرداگرد حیاط بزرگ غرفه های متعددی احداث شده که پوشش سقف آن ها گنبدی می باشد و زیر سقف آن ها گنبدی می باشد و زیر سقف با کاربندی های زیبای گچی تزیین شده است.
شماره ثبت ملی: 4574
رباط قره بیل

مسجد جامع درق

مسجد جامع درق یکی از آثار ارزشمند مذهبی – تاریخی و جاذبه های گردشگری گرمه به شمار می رود که در دوره صفوی احداث شده است. این مسجد کوچک با الگوی معماری سنتی و مصالح خشت و گل ساخته شده و سقف آن با مجموعه ای از قوس های ضربی پوشش یافته است. در وسط بنا چهارستون درشت چهارگوش وجود دارد که گنبد بزرگ مرکزی بر روی آن ها قرار دارند.
شماره ثبت ملی: 17387
مسجد جامع درق

مسجد جامع ایور

مسجد جامع ایور یکی دیگر از آثار مهم مذهبی- تاریخی و زیباترین جاهای دیدنی شهرستان گرمه خراسان شمالی می باشد که براساس کتیبه ی داخل بنا در سال 1171 هجری ساخته شده است. مسجد با مصالح خشت و گل ساخته شده و سقف آن با گنبدهای کوچک ضربی پوشش یافته که برروی هفت ستون و شش نیم ستون مدور بزرگ قرار گرفته است. در کتیبه ی سنگی مسجدجامع ایوربانی آن "رحیم بک" و معمار "قنبر علی آقا خراسانی" ذکر شده است.
شماره ثبت ملی: 17384
مسجد جامع ایور

نظرگاه گرمه

بنای تاریخی موسوم به نظرگاه در داخل شهر گرمه (خیابان شهید ناطق) در کنار مسجد جامع قرار دارد. براساس کتیبه ی این بنا در سال 1142 یعنی کمی پیشتر از آغاز حکومت نادرشاه افشار ساخته شده است. در شعری که در این کتیبه آمده، فرد نابینایی به حضرت علی متوسل شده و حضرت علی (ع) به خواب وی آمده و شفایش داده است. از آن پس این مکان را "نظرگاه علی (ع)" نامیده اند.
شماره ثبت ملی: 20298
نظرگاه گرمه

جاذبه های طبیعی

منطقه نمونه و روستای هدف گردشگری دشت

این روستا در 80 کیلومتری شمال غرب گرمه خراسان شمالی، در مسیر جاده بجنورد- گرگان واقع شده است. آب و هوای این منطقه از نوع معتدل کوهستانی بوده و به دلیل نفوذ هوای مرطوب دریای مازندران مراتع سرسبز و در بخش هایی پوشش تنک جنگلی دارد. محیط مناسب دشت در دوره ی باستان نیز جوامع انسانی را به خود جذب کرده و امروزه آثار آن به شکل قلعه، سردابه، تپه و محوطه های باستانی نمود یافته است.
عمده ترین ترین صنایع دستی روستای دشت شال بافی و قالی بافی است و در بین ورزش های محلی آن کشتی باچوخه سرآمد است. سوغات دشت انواع تخمه آفتابگردان می باشد. پخت غذاهای سنتی شامل انواع آش و نان محلی و رواج مراسم و آیین های محلی همچون جشن نوروز، 13 بدر و مراسم سوگواری ایام محرم و جشن برداشت گندم، به این روستا چهره خاصی بخشیده است.
منطقه نمونه و روستای هدف گردشگری دشت

منطقه لاله های واژگون خمبی

"خمبی" نام منطقه ای از طبیعت زیبای شهرستان گرمه خراسان شمالی است که یکی از رویش گاه های مهم لاله واژگون زرد یا اشک مریم با نام علمی Fritillaria از خانواده سوسن می باشد. این گل عمری بسیار کوتاه دارد و نهایتا تا اوایل اردیبهشت ماه شاداب و دیدنی است. خمبی درست پشت ارتفاعات مشرف به روستای قره بیل و 15 کیلومتری جنوب آن و نیز حدود 40 کیلومتری شمال غربی گرمه خراسان شمالی قرار دارد. وسعت تقریبا ده هکتاری از منطقه خمبی، ذخیره گاه ژنتیکی ارزشمندی از لاله واژگون در خراسان شمالی است.
منطقه لاله های واژگون خمبی

برچسب ها

درباره نویسنده

بلاگ های مرتبط

لاله واژگون | افسانه ای غمگین بر پهنه ایران زمین

مجید قدیانی ، چهارشنبه 7 شهریور 1397

لاله های واژگون، در کنار زیبایی و متانت اش، افسانه به دنبال خود دارد که عزت و احترامش را نزد ایرانیان دو چندان کرده است.

نظرت چیه
0 دیدگاه و 0 رای ثبت شده است .
مرتب سازی :