تاریخچه باغ فین، تجلی کامل از باغ ایرانی

کاشان یکی از شهرهای تاریخی و زیبای ایران است که در آن جاذبه های تاریخی بسیاری وجود دارد. شاید بسیاری کاشان را با حمام فین بشناسند و با آوردن نام این شهر نام معماری باغ فین در ذهنشان نقش ببندد. این حمام در باغ زیبایی به همین نام یعنی فین قرار دارد. در ادامه مطلب دیدنی های باغ فین هر چه بیشتر به معرفی و شناخت تاریخچه باغ فین پرداخته ایم، پس با ما همراه باشید.دیدنی های باغ فین

معرفی

باغ فین کاشان متعلق به دوره صفویه است و در سال 1314 به ثبت آثار ملی رسید. همچنین معماری باغ فین به همراه 8 باغ دیگر با عنوان باغ ایرانی به ثبت جهانی رسیده اند. این باغ زیبا را می توان نمونه ای کامل و برجسته از باغ ایرانی دانست. دیدنی های باغ فین دارای 23 هزار متر مربع مساحت است که شامل برج و بارو و حیاط مرکزی نیز می شود. همانطور که گفته شد، حمام فین نیز در این باغ قرار دارد.معرفی

گذشته باغ فین

پادشاهان در زمان گذشته به منطقه فین به دلیل وجود چشمه ای در آن، بسیار علاقه داشتند و به همین دلیل از اهمیت بسیاری برخوردار شد. با توجه به کتاب تاریخ قم، به دستور جمشید در این منطقه کاریز و همچنین بناهایی ساخته شد. بعد از آن پادشاهان آل بویه، بناهای سلطنتی و شاهانه ای را در اینجا ساختند. باغ کهنه یا عمارات کهنه این منطقه در دوره ایلخانان و مغول نوسازی شد. در زمان صفویه باغ فین که امروزه شاهد آن هستیم، ساخته می شود. در واقع معماری باغ فین بعد از زلزله ای که در سال 982 قمری رخ می دهد، ساخته می شود. این باغ شامل کوشک میانی، حمام صفوی، برج، بارو، سردر و هشتی ورودی بود. بعد از دوران صفویه در دوران زندیه، در کنار این باغ عمارت خلوت کریم خانی ساخته می شود. در زمان قاجار نیز قسمت هایی مانند حمام قاجار، خلوت نظام الدوله، عمارت بادگیر که امروزه به کتابخانه تبدیل شده است، شترگلوی فتحعلی شاهی و تالار شاه نشین به این باغ اضافه شد. در قرن حاضر نیز برخی قسمت ها به دیدنی های باغ فین اضافه شد.گذشته باغ فین

معماری

در این باغ از عناصر طبیعی مانند درخت و آب بسیار استفاده شده و این ها جزئی از معماری آن شده اند. این باغ را می توان نمونه برجسته ای از باغ ایرانی دانست که معماری و فضای زیبایی را رقم زده است. در ادامه در مورد هر یک از اجزای معماری باغ فین توضیحاتی داده ایم.معماری

آب

همانطور که در بالا گفته شد، یکی از عناصر معماری این باغ که بسیار از آن استفاده شده، آب است. از آب به شکل های مختلفی همچون روان در جوی ها، راکد در استخر و حوض خانه، فورانی در فواره ها و جوششی از کف استفاده شده است. آب های جاری و آب های موجد در استخر و حوضخانه از چشمه سلیمانیه است. آب بدست آمده از این چشمه ابتدا در استخری واقع در پشت باغ به نام حوض جوش جمع آوری می شود و وارد جوی های فیروزه ای می شود. انتخاب رنگ فیروزه ای زیبایی خاصی به این باغ داده و آن به دلیل تضادی است که با رنگ خاک دارد. به دلیل اختلاف سطحی که استخر و جوی ها دارند، فواره هایی به وجود آمده است. در واقع این سیستم آبرسانی که در این باغ استفاده می شود، توسط غیاث الدین جمشید کاشانی، ریاضی دان دوران صفوی طراحی شده است. او قانون اختلاف سطح را 200 سال قبل از پاسکال در تاریخچه باغ فین مورد استفاده قرار داد. در مورد سیستم این فواره ها و چگونگی ساخت آن ها، تنبوشه لوله هایی از جنس سفال در عمق یک متری زمنین و زیر تمامی جوی ها و دور تمامی حوض ها بکار رفته است. این لوله ها از یک طرف به حوض اصلی و از طرف دیگر در جوی متصل می شود. انتهای این لوله ها که به جوی ها متصل است، مسدود هستند و به همین خاطر آب به صورت فواره ای خارج می شود. قطر این لوله متفاوت است و دلیل آن هم شیب زمین و تقسیم فشار است. لوله ها در ابتدا که به حوض اصلی متصل است، قطورتر و تا انتهای آن باریک تر می شود. چنین کاری باعث می شود فشار یکسان باشد و فواره ها در تاریخچه باغ فین یک جور باشند.آب

درخت

یکی دیگر از عناصر تشکیل دهنده معماری باغ فین، درخت است. در این باغ درختان عمر بسیاری دارند و سن آن ها بیشتر بین 100 تا 470 سال است. درخت سرو در این باغ بسیار بوده و حدود 579 اصله است. 11 اصله درخت چنار نیز در این باغ موجود است.درخت

بناهای باغ

در طرح اولیه این باغ تقارن وجود اشته و به آن بسیار اهمیت می دادند اما در هر دوره ای با اضافه شدن قسمت های مختلف این تقارن از بین رفته است. در ادامه برخی از دیدنی های باغ فین را معرفی می کنیم.بناهای باغ

کوشک صفوی

در باغ های ایرانی معمولا یک کوشک در مرکز آن ساخته می شده است. کوشک در واقع قصر کوچک به حساب می آید. کوشک صوفی یا شترگلوی شاه عباسی در زمان شاه عباس اول و در قسمت مرکزی این باغ ساخته شد. این کوشک دو طبقه، محلی برای برگزاری مراسم و جشن ها و همچنین تفریح بود. کوشک صفوی به چهار طرف باغ راه داشت و به صورت 4 ضلعی ساخته شده است. در قسمت مرکزی این کوشک حوضی وجود دارد که باعث تلطیف فضا شده است. بعدا در زمان شاه صفی در بالای این کوشک عمارت کلاه فرنگی ساخته شد که امروزه دیگر در تاریخچه باغ فین وجود ندارد.کوشک صفوی

برج و بارو

برج و باروی باغ فین یا حصار محیطی آن، باعث شده این باغ همانند قلعه باشد. این برج و باروها دارای استحکام بسیاری است و از نظر ظاهری نیز به این باغ عظمت بسیاری داده است. همگنی ویژگی باعث شده باغ فین نسبت به باغ های معمولی متفاوت باشد و شکوه و جلال خاصی داشته باشد. 4 برج در طی ساخت حصار باغ در زمان صفویه ساخته می شود که در طی دوره های مختلف شکل و ظاهر آن ها تغییر می کند. یکی از برج ها که در قسمت جنوبی قرار داشت، از بین رفته و دلیل آن هم هنوز مشخص نیست. در زمان قاجار با ساخت خلوت نظام الدوله و اصطبل، 3 برج به دیدنی های باغ فین اضافه شد.برج و بارو

حمام ها

دو حمام کوچک و بزرگ که یکی متعلق به دوران صفوی و دیگری متعلق به دوران قاجار در پشت حصار اصلی و قسمت شرقی باغ قرار دارد. این حمام ها دارای فضایی هم چون دیگر حمام های قدیمی هستند که ابتدا وارد میان در می شوید و سپس به رختکن یا بینه می رسید بعد از رختکن هم صحن حمام یا گرمخانه قرار دارد که در آن حوض آب گرم و دیگر حوض ها وجود دارند. این حمام ها به شکلی ساخته شدند که نیازی نبوده حتما وارد باغ شوند و به حمام بیایند. در حال حاضر این دو حمام صفوی و قاجاری، به یکدیگر وصل شده و درهایی که به سمت بیرون داشته را بسته اند. حمام فین در واقع همان حمام کوچک است که از سال 1268 هجری که امیرکبیر در آن کشته شد به این نام در معماری باغ فین معروف شد.حمام ها

عمارت هشتی ورودی و سردر

این عمارت در ابتدای ساخت این باغ یعنی دوران صوفیه ساخته شد اما در طی دوره های مختلف دچار تغییرات بسیاری شد. این ساختمان دو طبقه شامل تالار بزرگ و ایوان هایی است که به چهار طرف در تاریخچه باغ فین دید دارند.عمارت هشتی ورودی و سردر

خلوت کریم خانی

در کنار این باغ و سمت جنوب غربی آن، در زمان زندیه مجموعه ای ساخته شد که خلوت کریم خانی نیز جزئی از آن بود. در دو طرف حیاط خلوت کریم خانی اتاق های تو در تویی وجود دارد. این قسمت هم از باغ و هم از بیرون باغ راه داشت. حیاط خلوت کریم خانی در طی سال های اخیر بازسازی و تعمیر شده و مورد استفاده قرار گرفته است. خلوت کریم خانی امروزه مهمان سرای اداره میراث فرهنگی است و در تاریخچه باغ فین خودنمایی می کند.خلوت کریم خانی

شترگلوی قاجاری

در سال 1192 قمری، زلزله در این منطقه رخ داد و باعث تخریب شدن برخی از قسمت های باغ فین شد. فتحعلی شاه، شاه آن دوران به دلیل علاقه بسیاری که به این باغ داشت به حاج حسن خان صدر اعظم اصفهانی دستور بازسازی و تعمیر این باغ را می دهد و می خواهد این بازسازی به بهترین شکل ممکن صورت گیرد. در همان زمان بود که در بخش جنوبی این باغ بنایی به نام شترگلوی قاجاری ساخته شد که شامل چندین اتاق، چندین حیاط خلوت، صفه شاه نشین و حوضخانه است. در این نقاشی های بسیار زیبا و جذابی وجود دارد که خود از جاذبه های معماری باغ فین هستند.شترگلوی قاجاری

حوض جوش

حوض جوش همان طور که در بالا توضیح داده شد، استخری است که آب چشمه ابتدا در آن ذخیره می شود و سپس به جوی ها روانه می گردد. این حوض سیستم آبی ویژه و خاص دارد که در زمان قاجار ساخته شده است. تعداد حفره های تعبیه شده در این حوض 160 عدد است که از نیمی از آن ها آب می جوشد و از نیمی دیگر آب وارد حوض می شود.حوض جوش

چشمه زنانه

همان طور که گفته شد مظهر قنات چشمه سلیمانیه پشت باغ قرار دارد که طی این سیستم اولین جایی که از آب چشمه بهره می برد، چشمه زنانه در باغ است و بیشتر از 25 درصد این آب در اینجا صرف می شود و مابقی به حوض جوش، حوض های شترگلوی صفویه و ... می ریزد. امروزه چشمه زنانه کاربری متفاوتی پیدا کرده و از نظر ظاهر نیز بسیار تغییر کرده است.چشمه زنانه

اتاق شاه نشین

در بنای اتاق شاه نشین و در زمان قاجاریه، تالار سرپوشیده، اتاق های گوشواره ای، حوض جوش و دوازده فواره ساخته می شود. این اتاق تالار بزرگی است که به منظور پذیرایی از مهمانان ساخته شده است در واقع اتاق های شاه نشین تماما تالارهای بزرگی برای پذیرایی مهمان هستند. نام های 5 دری به دلیل 5 پنجره یا دری که رو به حیاط باز می شود و اتاق ارسی به دلیل بازشوهای عمودی این اتاق نام های دیگر این اتاق هستند.اتاق شاه نشین

خلوت نظام الدوله

داماد لطفعلی خان قاجار، نظام الدوله در سال 1242 قمری به حکومت کاشان رسید و برای سکونت خود و همچنین دیوانخانه باغ فین را انتخاب کرد. خلوت نظام الدوله در واقع بنایی است که با ورود نظام الدوله به این باغ ساخته شد. این بنا در قسمت غربی باغ قرار داشت که امروزه تنها بخش هایی از آن باقی ماند و بنای موزه ملی کاشان بر روی خرابه های آن ساخته شده است. از جمله بخشی از این موزه و هشتی ورودی باقی مانده های این بنا از دوران قاجار در تاریخچه باغ فین است.خلوت نظام الدوله

موزه ملی کاشان

این موزه همان طور که گفته شد بر روی خرابه های بنای نظام الدوله ساخته شده است. این موزه در سال 1346 خورشیدی تاسیس می شود. فکر چنین موزه ای از چند تن از افرادی که انجمن حفاظت از آثار تاریخی کاشان و نطنز را داشتند در سال 1337 خورشیدی بود.موزه ملی کاشان

کتابخانه

کتابخانه امروزی، عمارت بادگیر دیروز است که چنین تغییر کاربری در سال 1334 صورت گرفت. این بنا در قسمت شرقی باغ فین ساخته شده است.کتابخانه

برچسب ها

درباره نویسنده

بلاگ های مرتبط

باغ و حمام تاریخی فین کاشان | یکی از زیباترین جاهای دیدنی کاشان

مهرناز شریفی منش ، دوشنبه 13 شهریور 1396

حمام تاریخی و باغ فین کاشان٬ یکی از آثار تاریخی شهر کاشان است که از دوران صفویه بر جای مانده است و همه ساله گردشگران بسیاری را به خود جذب می کند

نظرت چیه
0 دیدگاه و 0 رای ثبت شده است .
مرتب سازی :